Activiteiten

Hieronder worden enkele mogelijke activiteiten, die in de kleuterklas kunnen worden gegeven, opgesomd. Deze activiteiten moeten worden afgestemd op de vragen en noden van de kleuter in rouw. De activiteiten zijn wel bestemd voor de hele klas.

Bij het zoeken naar activiteiten hadden we enkele doelstellingen voor ogen. Doelstellingen hierbij waren 1) het kunnen uiten van gevoelens op een niet-communicatieve manier, 2) bieden van identificatiemogelijkheden, 3) herinneringen van de overledene levendig houden.

Sommige kleuters zullen zelf niet praten over hun gevoelens of hun ervaringen bij de dood van een geliefde. Doch zullen deze activiteiten hen helpen bij de verwerking van hun verlies.

Rouwtaakgerichte activiteiten

Taak 0: Leren omgaan met verlies

Kort vertellen aan de hand van 'praatplaten'

Wanneer kleuters een tekening maken, zit daar vaak een grote betekenis achter. De kleuterleidster kan deze tekening gebruiken als hulpmiddel om een kort individueel gesprek aan te gaan met de kleuter in rouw. Zo krijgt de leerkracht een beeld over de gevoelens en ideeën van de kleuter.

Wanneer de kleuter in kwestie dit nog niet kan verwoorden kan het waardevol zijn als leerkracht zelf de betekenis van de praatplaat te proberen achterhalen.

Een animatiefilm bekijken waarbij iemand overlijdt

Je kan met de kinderen naar een film kijken die past bij hun leefwereld. Zo kan je bijvoorbeeld de film 'Bambi' bekijken waarin de kinderen zien hoe de Bambi's mama sterft. De film geeft hierbij weer dat Bambi verdriet heeft en je ziet hier ook enkele elementen hoe Bambi er terug bovenop komt (bv. steun van de papa en zijn vriendjes,…). Een ander voorbeeld is de Leeuwenkoning waarin Simba's papa sterft. De reactie die hier wordt getoond is dat hij wegloopt omdat hij denkt dat het zijn schuld is. Een kind kan ook deze gevoelens hebben. Dit biedt identificatiemogelijkheden.

Vertellen over pijn

Je kan uit een boek vertellen dat bijvoorbeeld iemands mama ziek is en veel pijn heeft. Hier kan je het verschil aantonen tussen de pijn die mama heeft omwille van haar ziekte en de pijn die de rest van het gezin heeft omdat ze een dierbare zien lijden. Zo kan duidelijk gemaakt worden dat pijn lijden niet noodzakelijk de dood tot gevolg heeft.

Werken rond gevoelens

Rond gevoelens kan je eigenlijk het hele jaar door werken. Zo kan je de verschillende emoties ophangen in de klas. Als ze die dag bijvoorbeeld heel kwaad zijn kunnen ze d.m.v. een pijl deze emotie aanduiden. Een kind kan op deze manier duidelijk maken hoe hij of zij zich voelt zonder daarvoor woorden te gebruiken. Iedereen kan zo op een visuele manier zien hoe hij of zij zich voelt. Zorg dat dit altijd beschikbaar is voor de kinderen het hele jaar door. Door het bewust leren omgaan met gevoelens, kunnen kinderen deze emoties ook beter aangeven op moeilijke momenten in het leven. Wanneer gevoelens nooit bespreekbaar worden gemaakt, zal het kind ook geen gevoelens kunnen verwoorden bij een intense gebeurtenis. In rouwtaak 0 kunnen kleuters hiervan dus bewust gemaakt worden.

Filosoferen

Je zit samen in de kring met de kinderen. Je stelt ze vragen en laat de kinderen hun gedachten de vrije loop. Zo kan je bijvoorbeeld het onderwerp aansnijden van een dood vogeltje dat je hebt zien liggen op de straat. Zo kan je beginnen 'filosoferen' door te vragen: "Wat zou er met het vogeltje gebeurd zijn? Waar zou het nu naartoe zijn? Zou het pijn gehad hebben," etc.,… Ook als de kleuters iemand verloren hebben kan je vragen stellen zoals: "Waar denken jullie dat hij nu naartoe zou zijn? Denken jullie dat hij gelukkig is nu? Besteed wel aandacht aan de vraagstelling. Zorg dat je niet te veel open vragen stelt.

Taak 1: Besef van het verlies

Maken van een herinneringsboek

Dit boek zal een hulp zijn voor het kind om zijn gevoelens en herinneringen op een andere manier te uiten dan met woorden. Het is ook een middel om andere kinderen bij te betrekken zodat zijn klasgenootjes meer begrip krijgen over de situatie. Dit boek kan zowel in klas blijven als meegenomen worden. Met dit boek zal het kind veel vlugger over de gebeurtenis durven spreken, want hij heeft prenten en tekeningen ter ondersteuning. Wij, als ouder of leerkracht, zullen ook het kind veel meer kunnen volgen in zijn verwerkingsproces. In dit boek kan:

  • Een omschrijving zitten van de overledene. Wie was hij, hoe zag hij eruit, wat deed hij, wat betekende hij voor het kind, enzovoort.
  • Een omschrijving van wat er gebeurd is.
  • Een omschrijving van hoe het kind de dood ziet.
  • Een omschrijving van wat het kind voelt.
  • Een omschrijving van hoe de omgeving zich voelt.
  • Een omschrijving van hoe het vroeger was en hoe het nu is.
  • Een omschrijving van de begrafenis of crematie.

Een gemistelefoon

Zet een telefoon in de klas zodat het kind hiermee kan bellen naar de overleden persoon. In het begin zullen ze dit zeker raar vinden, maar ga zelf soms eens in dit hoekje zitten, ga zelf eens bellen naar iemand die gestorven is. De kinderen zullen eerst raar kijken, maar dat zal het kind zeker aanmoedigen om het zelf te doen. Komt er geen reactie? Neem het kind eens mee naar dit hoekje en vraag eens wat hij graag zou willen weten over de overledene. Bel dan zelf en geef het antwoord door aan het kind.

Geef de overledene een plaats in de klas

Je bouwt/timmert bijvoorbeeld een huisje, een kastje, een ruimteschip, .. Dit ter herinnering aan de overledene. Zo kunnen er materialen in de constructie verwerkt worden met een grote sentimentele waarde van zowel de overledene als van het kind. Op deze wijze voelt het aan alsof ze nog steeds iets samen delen. Laat het kind naar deze plek gaan wanneer je ziet dat hij/zij er nood aan heeft.

Mandala met gevoelens

Een mandala is een tekening die gekend is voor zijn ronde vormen die een rustwekkend effect geven. Bij deze activiteit kleuren de kleuters de mandala in met zelfgekozen kleuren. Aan die kleuren kunnen ze een betekenis geven. Bijvoorbeeld: 'rood' voor het 'boos zijn', 'blauw' voor 'verdriet',... Op deze manier uiten ze hun gevoelens in kleuren. Als de mandala's klaar zijn kan je hen de keuze laten of ze deze willen tonen aan hun klasgenoten of niet.

Fluistersteen

Leg verschillende vormen van stenen in de kring. Laat elk kleuter een steen kiezen. De kleuters mogen dan hun steen beschilderen met een kleur naar keuze. Deze steen, zoals in de titel vernoemd, is een steen waartegen het kind zijn gevoelens kan fluisteren. Laat de kinderen in op hun eigen manier praten met de steen. Daarna geef je hem de kans om zijn steen in het water te gooien. Dit kan verlossend werken voor het kind omdat het zijn gevoelens dan echt van zich 'afgooit'. Vraag natuurlijk eerst aan het kind of hij de steen al wil weggooien of niet. Misschien heeft het kind zin om zijn steen nog even bij zich te houden.

Taak 2: Ervaren van de gevoelens

Ballonnen oplaten

De kinderen kunnen ballonnen oplaten om naar de overledene te sturen. Daar kan dan een tekening aan vasthangen. Belangrijk hierbij is om te weten waar het rouwende kinddenkt dat de overledene op dat moment is. Wanneer de kleuter denkt dat hij in de hemel is, tussen de wolkjes, in een vliegtuig, .. is deze activiteit aangewezen.

Boomstammetjes op het water

Elke kleuter krijgt een schijfje van een boomstam. Daarop zetten ze iets wat ze aan de overledene willen geven. Dit kan worden toegepast wanneer er een klasgenootje gestorven is. Dan kan elk kindiets meegeven aan hun overleden klasgenootje. Nadien gaan ze naar een riviertje. Daar zetten ze hun boomschijfje op het water en laten het wegvaren.

Iets maken voor op de begrafenis

De kleuter in kwestie kan hierover vrij beslissen. Misschien wil hij iets knutselen of eerder een constructie maken.
Het is belangrijk te informeren naar wat de kleuter belangrijk vindt om mee te geven. Iets waar die persoon blij zou mee geweest zijn.

'Troostwerkjes' maken met de klasgenootjes voor het rouwende kind

Er kan met de hele klas een groepswerk gemaakt worden als geschenk om het rouwende kindte troosten. Dit kan bijv. in de vorm van een grote kaart vol kusjes, handjes in de vingerverf, ..

Ook kan een tekenbundel worden gemaakt. Elk kindmaakt een tekening voor het kindin rouw, daar maakt de juf dan een tekenbundel van.

Leerkracht op thuisbezoek

Als leerkracht kan je ook je betrokkenheid tonen ten opzichte van de ouders. Een mogelijkheid daarbij is een huisbezoek bij het kind. Eerst en vooral is dit een geruststelling voor ouders dat zij weten dat de juf hun kind goed zal opvangen. Verder kunnen volgende aspecten worden besproken:

  • Hoe maakt het kind het thuis?
  • Wat doen jullie om hem op te vangen?
  • Hoe gaan jullie om met zijn verdriet?
  • Je kan de ouders geruststellen dat jij activiteiten voor het kind uitwerkt om hem te helpen bij het verlies.
  • Komt het kind nog steeds elke dag naar school?
  • Wat houdt hem momenteel het meeste bezig?

Taak 3: Aanpassen aan de omgeving zonder de overledene

Praatronde

Hou een praatronde met de kinderen zodat ze hun verlies en gevoelens kunnen delen met elkaar. Bespreek ook jouw gevoelens zodat het kind voelt dat het niet alleen staat bij zijn probleem of verlies. Neem het kind ook eens alleen, waardoor het misschien meer zijn/haar gevoelens zal durven bloot geven, dan in groep. Ook al zegt het kind niks, wetende dat jij er bent voor hem is al veel. Maak de praatronde gezellig door achtergrondmuziek te draaien, een kaarsje te doen branden of de lichten te doven.

Een dier in de klas

Een dier heeft een zeer emotionele waarde voor een persoon. Je hecht je onmiddellijk aan een dier waardoor je je niet zo alleen voelt. Stel dat het kind zijn gevoelens niet durft te uiten naar jou of de kinderen toe, stimuleer hem of haar dan om misschien iets tegen het dier te zeggen.

Herinneringsmuur

De kinderen hangen allerlei foto's van overleden huisdieren of familieleden op aan deze muur. Je kan er een vast moment van maken om elke dag eens aan de muur te staan, zodat iedereen terugdenkt aan diegene die hij/zij verloren heeft. Als de kinderen zien dat er andere klasgenootjes zijn die reeds geconfronteerd werden met verlies, zullen hun gevoelens sneller naar het oppervlak komen. Omdat ze weten dat ze niet alleen zijn durven ze hun emoties vlugger de vrije loop laten gaan en zullen ze zich minder schamen om hun verdriet te tonen.

Herinneringszakje

Je kan d.m.v. een lapje stof of een stukje leer een zakje maken waar kinderen van alles in kunnen bewaren. Zo kunnen de kinderen er bv. schelpen, kralen of stenen instoppen

Juwelen ontwerpen

Het ontwerpen van eigen kettingen en armbanden worden zowel door volwassenen als door kinderen al jaren gedaan. Het grote pluspunt daarvan is dat dit voorwerp heel persoonlijk kan gemaakt worden. Je kunt de kleuters op dikkere parels of op een houten plaatje herinneringen laten tekenen. Laat de kleuters deze toevoegen bij andere gewone parels. Op deze manier kan elke kleuter een persoonlijke herinneringsarmband of -ketting maken. Die kan daarna gedragen worden.

Taak 4: Nieuwe relaties durven aannemen

Een eigen plek

Hierbij maak je met het kind een echte eigen plek. Deze plek is er één waar het zich thuis voelt, waar het kan nadenken, gevoelens uiten, ...

Om deze plek af te schermen van de buitenwereld kunnen materialen als karton, stoffen doeken, een tent, kussens, bamboestokken, houten platen en dergelijke gebruikt worden.

Gelukssteentje maken

Soms hebben kinderen net iets extra nodig om verder te kunnen, iets waar ze dagelijks troost kunnen uit putten. Daarom kan je met de kinderen opzoek gaan naar stenen, elk kind zoekt zijn eigen steen uit. Hierna biedt je de kinderen de mogelijkheid om deze stenen te bewerken hoe zij dit zelf willen, je laat hen hier zeer vrij in. Je zorgt voor een groot aanbod aan materiaal. Wanneer alle stenen af zijn, kan je de kinderen die dit willen hun steen laten tonen en ze laten vertellen waarvoor ze denken de steen nodig te hebben, waarmee de steen hen zal helpen, ...

Flessenpost

Hier kunnen de kleuters een kunstwerkje naar keuze maken die hen doet denken aan de recente overledene. Eventueel met een boodschap die jij er kan opschrijven. Vervolgens stop je deze één voor één in een fles. De flessen kan je dan ergens op een speciale plek bewaren, of in het water laten wegvaren,… . Op die manier geef je het kind de kans om nog een boodschap te sturen naar hun overleden geliefde.



© 2012